Tổng kết hơn ba năm trời làm Đông Ki sốt!

Đầu năm khai bàn phím, chia sẻ một chút hồi ức, hy vọng có ích cho những người cùng chí hướng.

Cách đây 5,6 năm, cái thời RedHat còn free, tôi đã loay hoay vọc. Đến bây giờ cái cảm giác lần đầu tiên cài xong, khởi động vào một hệ điều hành mới không phải Windows vừa ngỡ ngàng vừa cuốn hút vẫn còn đọng lại trong tôi.

Thời ấy, gõ được tiếng Việt thật là gian khổ và các trình ứng dụng như OpenOffice còn thua xa MS Office. Rõ ràng là không thể dùng phổ thông được. Tuy nhiên, một Red Hat File server dùng xen trong mạng Windows NT, nhận được các user của mạng, chạy ròng rã suốt mấy năm trời sau đó không phải đụng chạm gì đã gây được những ấn tượng ban đầu về một hệ điều hành máy chủ ổn định.

Khi Vietkey Linux (VL) ra đời, tôi đánh giá cao vì lý do đơn giản là những gì đã từng trầy trật mới cài được trên Red Hat để gõ tiếng Việt thì Vietkey Linux đã làm sẵn. VL ra đời dấy lên một cơn sốt, lôi kéo cả CMC tham gia. Rất tiếc là cả hai đều chết yểu. Tôi tạm thời chia tay với thế giới mới mà chưa tìm hiểu được gì nhiều.

Đến khoảng giữa năm 2006, tình cờ đọc được bài báo giới thiệu về Ubuntu. Lại lao vào một cuộc thử nghiệm mới. Ubuntu 6.04 ban đầu gây thất vọng vì giao diện xấu quá (hồi đó chưa biết chỉnh sửa giao diện và màn hình LCD còn là của hiếm). Kubuntu tạo được ấn tượng nhờ cái màu xanh tươi mát, KMenu giống Windows, System Settings tập trung và khả năng kết nối mạng có vẻ trơn tru hơn. Đi sâu vào mới thấy bước tiến của PMNM trong những năm qua thật là đáng nể. Niềm say mê cũ lại bùng lên.

Đáng lẽ chỉ tập trung tìm hiểu cho riêng mình hoặc đi sâu vào các PMNM chạy trên máy chủ, tôi lại chọn cho mình một con đường chông gai nhất: phổ biến Linux trong cơ quan! Và thế là một chàng Đông Ki sốt mới ra đời!

Đơn thương độc mã, không có cả Săng xô Păngxa và con ngựa què bên cạnh. Giữa lúc thiên hạ lao vào các dự án để kiếm tiền thì mình lại lao vào một cái hoàn toàn miễn phí và đánh mất luôn cả các khoản lại quả hậu hỹ khi mua phần mềm bản quyền. Mất thì giờ và công sức cả ngày lẫn đêm. Và điên rồ nhất là đánh nhau với cả một dàn cối xay gió khổng lồ, thực hiện một “điệp vụ bất khả thi” là “cai nghiện cho một đám con nghiện nặng Windows” với vũ khí duy nhất là cái đầu mình cộng với niềm tin sắt đá rằng “cái này hoàn toàn dùng được, vừa hay vừa lợi, tại sao không dùng?” Có đúng là Đông Ki Sốt hiện đại không?

Để phổ biến được Linux thì phải bình dân hóa nó. Đầu tiên là cách cài đặt, cấu hình phải thật rõ ràng dễ hiểu, tránh dùng lệnh đến mức tối đa. Rất nhiều công sức đổ vào một bản hướng dẫn cài đặt chi tiết cùng với hàng lô phần mềm phụ trợ tải về sẵn (thời 2006, bây giờ thì không cần) sao cho một cháu gái trình độ trung bình cũng tự cài đặt được.

Một chiến dịch thí điểm được triển khai, vừa ép buộc (đã có lúc quát tháo ầm ầm), vừa mua chuộc, dụ dỗ (ai tình nguyện dùng Kubuntu được ưu tiên thay màn hình LCD và được quyền vào Internet). Lúc đầu cũng gian truân, tiếng kêu la, bài xích lan khắp hang cùng ngõ hẻm. Kinh nghiệm cho thấy rằng:

  • Những người năng lực trên trung bình không cứ già hay trẻ, nhưng nhất là trẻ thì khả năng chuyển đổi, tự học hỏi rất nhanh. Thực tế không cần phải đào tạo gì mọi việc vẫn diễn ra suông sẻ vì hiện nay Linux quá giống Windows.
  • Những người mà ngày xưa bắt buộc phải học Windows đã là cả một cố gắng quá sức, tiếng Anh còn khó nhọc và thậm chí đến giờ dùng Windows cũng chưa thạo (cũng không cứ già hay trẻ) thì nên chừa ra trong giai đoạn đầu.
  • Những người đáng sợ nhất là loại học vị, chức tước đầy người nhưng tư duy thì hẹp và lùn. Họ chống mà không cần biết cái mình chống là gì, lời lẽ đao to búa lớn và rỗng tuếch nhưng tiếng nói lại vô cùng có trọng lượng.

Tôi đánh giá cao và coi trọng một người như thế này:

– Tại sao mọi người xôn xao về Kubuntu thế hả anh?

– Thay vì nghe người khác nói, cậu hãy tự mình thử và đưa ra kết luận.

– OK, anh cài cho em.

Theo tôi đấy là một cách hành xử thông minh trước một vấn đề mà mình chưa hiểu rõ. Những người như thế có chống, mình cũng phải xem xét kỹ ý kiến của họ.

Gian nan cũng nhiều và có lúc tưởng như tuyệt vọng. Điều đáng lưu ý nhất là những khó khăn không phải vì năng lực của Linux không đáp ứng được nhu cầu công việc. Nó xuất hiện từ những góc bất ngờ nhất, vô lý nhất. Đã có lúc tôi bị cánh quạt cối xay hất tung lên rơi xuống tưởng chết và chán nản đã có ý định bỏ đi. Nhưng niềm tin vào PMNM và ý chí muốn đánh nhau với giáo chủ Bill Gate và đám tín đồ mù quáng của giáo phái MS thì vẫn không hề thay đổi.

Tuy nhiên tôi không phải kẻ cuồng tín.

Tư tưởng chủ đạo của các bậc tiền bối phong trào PMNM là “Tự do, phóng khoáng, cởi mở” – open minded. Họ không muốn bị ràng buộc vào một công cụ duy nhất, vào vô số những điều khoản của license, vào thế bị ban phát bởi đám ông chủ của Microsoft, Oracle, Autodesk. Với đám hậu bối chúng ta cũng vậy. Chỗ nào Windows hay, PMNM không bằng thì vẫn dùng Windows. Ngay trong PMNM, đối với tôi trước đây Kubuntu là tuyệt vời nhưng hiện nay Mandriva tiện hơn nhiều (và sau này thì chưa biết). Tự trói mình vào một sản phẩm là trái với tinh thần của phong trào.

Hai năm rưỡi đã trôi qua. Hơn 1/3 số máy trong cơ quan đã dùng Kubuntu và điều tiếng cũng dần dần lắng xuống. Máy chủ trong mạng hầu hết dùng PMNM chỉ có duy nhất một máy Windows. Một quyết định gần đây của lãnh đạo cho phép triển khai PMNM đại trà trong khắp cơ quan và đã triển khai xong chỉ còn lại một ít máy Windows. Trong thời gian đó, PMNM đã có những bước tiến vượt bậc. Cài đặt đơn giản, dễ dàng hơn nhiều và các phần mềm chủ chốt như OpenOffice, KMail hoàn toàn có thể ngang hàng với MS Office và Outlook, hỗ trợ phần cứng cũng đã khác xa hồi 2006.

Phong trào PMNM đã lan nhanh, mở rộng khắp nơi.Từ chỗ chỉ là ham thích cá nhân, tôi để ý tìm hiểu và vui mừng thấy “Tây nó dùng đầy ra rồi” (xem thêm tại đây). Điều này củng cố niềm tin vào cái mình theo đuổi.

Đặc biệt là tại Việt nam, tôi đánh giá cao quyết định triển khai mạnh dạn PMNM trong hệ thống máy tính của Đảng và gần đây là của Chính phủ. Một quyết định dũng cảm khác của một lãnh đạo trong cơ quan cũng tiếp thêm cho tôi nguồn sức mạnh. Chúng ta có thể tự hào là riêng trong lĩnh vực này, đất nước ta thực sự đã có những chủ trương đi tắt đón đầu, nhanh hơn khá nhiều nước trên thế giới (tức là có “môi trường chính sách” tốt, nhưng còn thực hiện thì phải chờ xem). Tất cả những điều đó cộng với việc tăng cường an ninh máy tính, tôn trọng bản quyền làm cho PMNM hiện nay là một xu hướng không cưỡng lại được.

Về cơ bản, bây giờ mình không còn là Đông Ki sốt nữa.

Ứng dụng PMNM vào thời điểm hiện nay, khi mà trình độ, quy mô ứng dụng còn non kém, đa số máy tính còn dùng thay máy chữ là thuận lợi nhất, thích hợp nhất.

Khó khăn trước mắt cũng còn nhiều. Những cái cối xay gió tạm thời ngừng quay nhưng vẫn còn sừng sững, đám con nghiện vẫn còn một số sẵn sàng tái nghiện. Làm chủ và cài đặt lại những phần mềm máy chủ lởm khởm do công ty tin học số 1 VN cài là việc không dễ. Các phần mềm ứng dụng trên mạng (kế toán,…) bây giờ phải chuyển sang dạng web-based. Một dự án ERP lớn, hoành tráng nhưng kém khả thi liệu có thay bằng Openbravo hay Compiere được không? v.v và v.v.  PMNM như một chàng thanh niên mới lớn, vừa thiếu kinh nghiệm vừa thiếu kiến thức, nhưng ý chí và sức khỏe thì có thừa đang hăm hở bước vào đời.

Điều đáng buồn là do những hoàn cảnh ngoài ý muốn có lẽ sẽ không còn đủ thời gian và điều  kiện thực hiện những dự định ban đầu nữa.

Nhưng niềm tin và niềm vui dành cho PMNM thì chỉ có càng ngày càng lớn!

17 thoughts on “Tổng kết hơn ba năm trời làm Đông Ki sốt!

  1. Em thường xuyên theo dỗi blog của anh và thấy rằng anh có nhiều bài viết khá hay. Mong anh cố gắng thu xếp đc công việc để duy trì blog đc đều đặn.
    Chúc năm mới hạnh phúc.
    Tái bút: Giúp em nốt vụ DNS đi😦

  2. kinh nghiệm của bác sao giống em vậy. có điều ngày xưa em lần đầu cài mandrake 9.2 một cách trơn tru (vì đã đọc kỹ trên echip). lúc đó chỉ là cài cho biết. rồi cũng thử qua vài distro khác: vietkey và redhat ko cài đựoc, xandros không thích, fc chạy đựoc ~ 1 tháng. sau vụ fc5 ko nhận con 6200 thì bỏ luôn. đến hardy thì mới bắt đầu lại, và xài thuờng xuyên ở jaunty. bây giờ thì phần lớn thời gian em sống với jaunty, của cải phần lớn cất trong ext4 (trừ một mớ phim & nhạc), thỉnh thỏang vẫn về win để học (trưòng em vẫn còn nặng win lắm) và xài itunes (vì chưa có cái nào trong linux thích hợp với em).

      • smplayer có một vài file avi và flv của em ko chơi được. bây giờ em đang dùng VLC khá tốt. nghe nhạc cũng dùng rhmbox. lúc nào trên win thì dùng itunes, còn u thì rhymbox.
        P.S.: blog của bác là một trong những blog về nguồn mở ưa thích của em đó. cố gắng phát huy nữa nha

      • smplayer có một vài file avi và flv của em ko chơi được. bây giờ em đang dùng VLC khá tốt. nghe nhạc cũng dùng rhmbox. lúc nào trên win thì dùng itunes, còn u thì rhymbox.
        P.S.: blog của bác là một trong những blog về nguồn mở ưa thích của em đó. cố gắng phát huy nữa nha

  3. Blog của bạn rất hay,mình thường xuyên vào để tìm các thông tin mới về Linux.Chúc bạn mạnh khỏe và tiếp tục chiến đấu vì PMNM!

  4. PMNM đầu tiên mà tôi sử dụng có lẽ là Sun Virtualbox cũng có thể trước có dùng cái nào đó nhưng không ý thức được “WTF is PMNM?” ^_^. Lý do là sếp trong cty chặn internet buộc tôi phải cài máy ảo rồi thông qua hệ điều hành trên máy ảo để vào internet, nói chung là mấy cái vụ địa chỉ IP..) nhưng rồi môt ngày tôi nhận ra là mình đang xài một sản phẩm to, phức tạp (VMware workstation) và quan trọng là mình đang là “thằng ăn cắp”. Vì vậy tôi quyết định tiến hành Gúc-gồ xem sao, thật ngạc nhiên là có một phần mềm máy ảo được phát triển bởi một hãng rất nổi tiếng (SUN) mà lại miễn phí (chỉ ý thức tới đó, vẫn chưa “WTF is PMNM?”). Càng sử dụng tôi càng thích và vẫn theo dõi cập nhật cho đến ngày nay. Bây giờ trong con laptop của tôi, Sun Virtualbox (bản dùng cho Ubuntu) đang là nơi trú ngụ cho Mandriva (tập tành xài thử), OpenSUSE (cùng lý do với chú Mandriva) và Windoze Ít-Pi (đề phòng trường hợp cần dùng đến Windoze cho công tác nghiên cứu, học tập). Điều ngạc nhiên, thích thú chính là tình cờ Gu-gồ ra trang Blog chuyên về PMNM này. Chúc tác giả luôn tràn đầy nhiệt huyết dành cho PMNM.

    • Nếu bạn muốn thử các bản Linux khác nhau, nên cài trực tiếp trên ổ cứng (mỗi bản 5GB, swap dùng chung) có lẽ sẽ nhanh hơn và thật hơn trên máy ảo. Cài rất dễ và an toàn, trên máy tôi có khoảng 7 bản Linux. Trong blog này có vài bài về việc đó, vd “Hậu cung của nhà vua”

  5. Năm mới chúc bác “Đông Ki Sốt” thật nhiều sức khỏe để tiếp tục những bài viết chất lượng về Linux và PMMNM😀
    Em vẫn thường xuyên theo dõi bài vở trên blog của bác hihihi🙂
    Rất hữu ích ^_^ Xin cảm ơn !

  6. Phản hồi một phản hồi

    Trích:
    “Em thường xuyên theo dỗi blog của anh và thấy rằng anh có nhiều bài viết khá hay”

    Hà tiện lời khen quá. RẤT chứ.

  7. Chào bạn,

    Hôm nay vô tình lang thang trên mạng đọc được bài này lại có được sự đồng cảm rất lớn.

    Hồi đó cũng vào năm 2006 mình đã bắt đầu triển khai Ubuntu 6.10 cho công ty rồi, nhưng may mắn cho mình là sếp ủng hộ ngay từ đó.

    Bây giờ các con nghiện của mình không thể nào tái nghiện được nữa rồi🙂. Không những thế mình cũng đã triển khai Ubuntu cho 2 công ty khác nữa (là công ty bạn của sếp)

    Mình rút ra một kinh nghiệm là chúng ta không nên trói chúng ta vào cái nào, nhưng những con nghiện thì hãy trói họ lại, cách tốt nhất để cai nghiện windows là cho họ nghiện linux.

    Mong được chia sẻ nhiều hơn từ bạn và cộng đồng.

    Thái

    • Con nghiện của bạn không tái nghiện được chắc là cũng nhờ kỷ luật nghiêm của công ty và sự kiên quyết ủng hộ lâu dài của sếp.
      Người dùng máy tính công rất hay lạm dụng cả cho việc riêng của họ (thậm chí chỉ để chơi trò chơi). Mà để làm những việc đó, họ phải dựa vào một môi trường có nhiều người support là Windows.
      Nếu họ dùng máy tính công cho việc công bằng Linux đều trơn tru cả rồi, khi cần làm một việc riêng nào đó bằng Linux thì không biết và không dám hỏi. Đấy là cái cớ sâu xa để tái nghiện.
      Dù sao bạn cũng may mắn hơn tôi và để triển khai được như vậy phải mất rất nhiều công sức và chất xám.
      Chúc bạn tiếp tục thành công.

Gửi phản hồi

Mời bạn điền thông tin vào ô dưới đây hoặc kích vào một biểu tượng để đăng nhập:

WordPress.com Logo

Bạn đang bình luận bằng tài khoản WordPress.com Log Out / Thay đổi )

Twitter picture

Bạn đang bình luận bằng tài khoản Twitter Log Out / Thay đổi )

Facebook photo

Bạn đang bình luận bằng tài khoản Facebook Log Out / Thay đổi )

Google+ photo

Bạn đang bình luận bằng tài khoản Google+ Log Out / Thay đổi )

Connecting to %s