Về một dự án ứng dụng PMNM thành công ở Đức

Một dự án nguồn mở thành công ở Đức và các bài học kinh nghiệm.

Dự án LiMux là dự án của thành phố Munich (Đức) chuyển 14.000 máy tính cá nhân của các công chức sang phần mềm nguồn mở ( tổng kinh phí khoảng 35 triệu euro). LiMux cũng là tên hệ điều hành linux do thành phố xây dựng, đầu tiên dựa trên nền Debian, sau đó là Ubuntu. LiMux được Hiệp hội chứng nhận Đức (TÜV) chính thức công nhận thỏa mãn tiêu chuẩn quốc tế về tính dễ sử dụng của phần mềm ISO 9241 và “Phần mềm nguồn mở đã đạt tới trình độ chuyên nghiệp cao”.

Tóm tắt quá trình triển khai dự án (theo Wikipedia. Các tài liệu dẫn đánh số xem ở cuối trang Wiki):

  • Sau một số thử nghiệm thành công, ngày 28/5/2003 hội đồng thành phố Munich bỏ phiếu thông qua việc triển khai dự án.

  • Ngày 16/7/2004 – Hội đồng thành phố bỏ phiếu 50-29 ủng hộ việc chuyển đổi và bắt đầu đấu thầu cạnh tranh. [8][9]

  • Ngày 5/8/2004 – Dự án tạm ngừng do một số vấn đề pháp lý liên quan đến bản quyền phần mềm [10][11]

  • Ngày 28/4/2005 – hệ điều hành Linux Debian được chọn làm nền tảng . [12]

  • Ngày 6/9/2005 – Quyết định kéo dài thêm một năm thử thí điểm (pilot test). [13]

  • Ngày 22/9/2006 – Bắt đầu chuyển đổi, chậm một năm so với kế hoạch ban đầu. [14]

  • Tháng 11/2008: đã có 1.200 trong số 14.000 máy chuyển sang dùng LiMux; ngoài ra 12.000 máy cài OpenOffice.org 2 chạy trên Windows, 100% máy dùng trình duyệt Mozilla Firefox 1.5 và trình thư điện tử Mozilla Thunderbird 1.5. Đã chuyển 18.000 trong số 21.000 macro, templates và form đang dùng sang Linux [15] ( 21.000 con số thật kinh khủng! Một môi trường dùng máy tính chuyên nghiệp, năng suất cao thì phải thế )

  • Ngày 29/5/2008: phần mềm WollMux tự phát triển để hỗ trợ các form và templates cá biệt hóa (personalised) được tuyên bố là phần mềm nguồn mở [16]

  • Ngày 31/12/2009: Hoàn thành việc chuyển OpenOffice sang định dạng chuẩn là Open Document Format [17] ( chắc là trước đó dùng OpenOffice nhưng để default formats là doc, xls, ppt,…, nay chuyến sang odt, ods, odp )

  • Tháng 6/2010: Đã có hơn 3.000 máy chạy LiMux. Trong năm 2010 sẽ có thêm 2.000 máy nữa [18]

  • Tháng 2/2011 hơn 5.000 máy dùng LiMux. Đến tháng 6/2011 là hơn 6.500 máy.

  • Ngày 17/12/17, 2011: 9.000 máy chạy LiMux, vượt kế hoạch năm 500 máy [19][20]

Gần đây, hội đồng thành phố Munich đã quyết định kéo dài dự án đến 2013 với kinh phí bổ xung 5,9 triệu euro, tăng số máy chuyển đổi từ 14.000 lên 15.000 máy.

Như vậy có thể thấy quá trình triển khai dự án này khá dài, đầy khó khăn. Người Đức nổi tiếng về khả năng kỹ thuật, quản lý, tổ chức và tính kỷ luật cao mà còn vất vả như thế!

Một số kinh nghiệm, khó khăn gặp phải trong quá trình triển khai dự án nêu ở đây (blog của Floschi, một trong những người chủ chốt của dự án). Tóm tắt các ý chính:

Mục tiêu của dự án:

Dự án không chỉ có mục tiêu kỹ thuật là thay thế phần mềm nguồn đóng bằng phần mềm nguồn mở. Mục tiêu chiến lược dài hạn: tổ chức lại và cải tiến hệ thống IT của Munich từ một hệ thống phân tán thành một hệ thống tập trung, xây dựng một cấu trúc IT hiệu quả và bền vững dựa trên các chuẩn mở và phần mềm nguồn mở.

Tính phân tán của hệ thống IT cũ.

Khi bắt đầu dự án (năm 2003), hệ thống IT của Munich rất phân tán: gồm 21 đơn vị IT độc lập, các quy trình nghiệp vụ, công cụ và đội ngũ kỹ thuật rất khác nhau. Có 51 trung tâm dữ liệu các cỡ, 1000 nhân viên IT phục vụ cho 33.000 công chức, hơn 300 phần mềm ứng dụng và nhiều cái là thừa (ví dụ để soạn thảo HTML dùng Dreamweaver, Fronpage, Fusion, …). Có 21 phiên bản Windows khác nhau ở các mức cập nhật khác nhau, bảo mật khác nhau.

Những sai lầm ban đầu:

Khi bắt đầu dự án, những người triển khai đã “ ngây thơ” và “tính toán sai”. Họ cho rằng hệ điều hành LiMux sẽ là hệ điều hành duy nhất nhưng sẽ thích ứng với các môi trường IT khác nhau. Điều đó có thể trên lý thuyết nhưng thích ứng như thế lại củng cố tính phân tán vốn có của toàn hệ thống.

Năm 2007, cơ quan đầu tiên bắt đầu dùng LiMux theo đúng kế hoạch. Nhưng tại các cơ quan khác, việc chuyển đổi bị trì trệ. Nhiều trường hợp, hệ thống máy chủ kỹ thuật cũ (hạ tầng IT) cản trở hoặc không hợp tác với LiMux.

Nguyên nhân là do trong các hệ thống cũ không tuân theo các chuẩn tương tác mở (open standards for interoperability) và hoàn toàn dùng các giao diện độc quyền. Khi ta phụ thuộc vào một nhà cung cấp thì ta không hiểu được điều đó và cảm thấy rất hài lòng với những phần mềm và công cụ của nhà cung cấp duy nhất. Floschi dẫn lời Simon Phipps “Kẻ thù lớn nhất của tự do là những tên nô lệ sung sướng”.

Để thay thế một hệ thống cũ bằng hệ thống mới, thay thế một phần mềm cũ bằng phần mềm mới cần phải tốn nhiều công sức, chi phí vào việc chuyển đổi. Trong tính toán tổng chi phí sở hữu (Total cost of ownership) khi chọn lựa phần mềm, phần chi phí này được gọi là exit cots, chi phí thoát ra.

Qua các bước triển khai ban đầu, nhóm dự án phát hiện ra một điều lớn hơn là việc thay thế phần mềm nguồn đóng bằng phần mềm nguồn mở: hệ thống cũ phân tán do chính họ tạo ra là một hệ thống bị khóa cứng vào một nhà cung cấp duy nhất và chứa rất nhiều rác số (digital waste). Và phải thay đổi toàn bộ hệ thống đó như mục tiêu đã nêu ở trên.

Vấn đề bây giờ không phải là phần mềm nguồn đóng hay mở mà là dọn dẹp “rác số”, tái cấu trúc lại một hệ thống IT trên cơ sở các chuẩn mở và phần mềm nguồn mở để hệ thống có hiệu quả và kinh tế hơn.

Thay đổi chiến lược triển khai dự án: thực hiện các hệ thống thí điểm và tái cấu trúc diện rộng hệ thống IT.

Từ năm 2008 (4 năm sau khi dự án bắt đầu), chiến lược triển khai được thay đổi: thí điểm trên diện rộng. Tại mọi đơn vị đều tiến hành một hệ thống thí điểm (pilot system) để thu thập thông tin về mức độ phân tán. Mỗi đơn vị dùng ít nhất 50 máy (hoặc 10% số máy) chạy LiMux trong hạ tầng IT cũ,. Qua đó, tích lũy kinh nghiệm, thu thập thông tin về hệ thống cũ.

Mục tiêu được điều chỉnh là làm kỹ thuật 1 lần nhưng có lợi 21 lần trong tương lai. Một hệ linux được bảo trì và hỗ trợ tập trung bởi một đơn vị, nhưng có các công cụ chung cho user và quản lý hệ thống. Hệ linux đó ăn khớp với một hạ tầng IT tiêu chuẩn hóa, đặc biệt là các dịch vụ file và thư mục.

Song song với điều đó, hội đồng thành phố đã quyết định tái cấu trúc lại toàn bộ hệ thống IT về các quy trình xử lý và hệ thống phân cấp.

Giai đoạn thí điểm thành công.

Đến cuối năm 2009 đã chứng minh được rằng bản LiMux Basisclient có thể hoàn toàn tích hợp được vào một môi trường không đồng nhất. Đã có 3000 máy chạy linux, vượt gấp hai lần mục tiêu ban đầu (10% , tức là 1500 máy).

Do dùng bộ OpenOffice trên tất cả các máy (dù chạy Windows hay Linux), đã thành công chuyển đổi các văn bản, bảng tính, bản trình diễn, … sang chuẩn mở Open Document Format. Do đó, kết thúc được việc bị khóa vào một bộ MS Office duy nhất chỉ chạy trên Windows. Khi đã tuân theo chuẩn mở thì có nhiều thứ để lựa chọn.

Tương lai.

Về mặt kỹ thuật, hết năm 2008 hoàn toàn có thể cài toàn bộ các máy chạy LiMux và tuyên bố “LiMux đã thành công. Munich hoàn toàn dùng phần mềm tự do nguồn mở”. Nhưng như vậy thì bỏ lỡ cơ hội cải tạo hệ thống IT toàn thành phố.

Sau giai đoạn thí điểm thành công, nhóm dự án bắt tay vào tối ưu hóa hệ thống, làm sạch hệ thống IT cũ. Có lẽ vì thế, hội đồng thành phố Munich mới đồng ý kéo dài dự án đến 2013 và chi thêm 5,9 triệu euro, tăng số máy chuyển đổi từ 14.000 lên 15.000 như nói ở trên.

Floschi tuyên bố “LiMux không phải chỉ là vấn đề kỹ thuật. Chúng tôi đang dọn dẹp nhà cửa (do our homework) và đầu tư vào hệ thống IT mở tương lai. Chúng tôi sẽ không bao giờ làm những kẻ nô lệ sung sướng nữa

(Có một blog khác thù địch với dự án này với slogan “Watching the city of Munich fail to convert to Linux – Quan sát thành phố Munich thất bại khi chuyển sang Linux” cũng có nhiều thông tin hay)

Lời bình:

Tôi nhớ đã đọc ở đâu đó là bộ TT-TT có tìm hiểu kinh nghiệm của dự án này. Có lẽ vì thế mới có quyết định triển khai dùng OpenOffice, Firefox, Thunderbird và một số chủ trương khác (Thông tư về áp dụng chuẩn ODF chẳng hạn).

Qua kinh nghiệm cá nhân đã triển khai Linux ở quy mô nhỏ, kết hợp với các thông tin nêu trên có thể rút ra vài điều sau:

  1. Ở giai đoạn đầu, cần thiết có một bản Linux desktop, Office, … thống nhất trong toàn hệ thống . Các phần mềm này được xây dựng, bảo trì, hỗ trợ tập trung bởi một đội ngũ kỹ thuật mạnh . Nói xây dựng nghe to tát nhưng thực tế chỉ cần customize, remaster một bản đã có sao cho cài đặt đơn giản nhất, phù hợp nhất với điều kiện sử dụng hiện tại, có tài liệu hướng dẫn cài đặt, sử dụng tiếng Việt dễ hiểu, đầy đủ. Và nhất là có một website Vietnam FOSS hỗ trợ chính thức. Đến bây giờ mà chưa có website này cũng lạ! Nói rộng hơn phải có một bộ chỉ huy tác chiến cụ thể, không phải chỉ là bộ tổng tham mưu đưa ra chủ trương trên bản đồ, văn bản . Thiếu chỉ đạo cụ thể, tập trung, để các đơn vị phân tán tự làm trong khi trình độ kỹ thuật còn yếu nên kết quả khá hạn chế.

  2. Đức có thế mạnh là trình độ mọi mặt (kỹ thuật, quản lý, tổ chức) cao, kỷ luật nghiêm nhưng cái “yếu” là trước đó họ dùng IT “kỹ” quá (nguyên con số 21.000 macro, templates, form nghe đã sợ rồi). Ta thì ngược lại, dùng IT sơ sài nên về kỹ thuật dễ chuyển đổi, nhưng kỹ thuật, quản lý, tổ chức, kỷ luật lại kém. Vì vậy một bộ chỉ huy tác chiến tập trung, sản phẩm thống nhất, hỗ trợ mạnh là điều kiện sống còn để thành công.

  3. Sự ủng hộ của cấp trên (hội đồng thành phố Munich trong dự án này) là điều kiện cần phải có. Tuy nhiên, để có được điều kiện đó, phải công nhận là “ban quản lý dự án” LiMux biết cách “dạy dỗ, thuyết phục” cấp trên. Nếu cấp trên không ủng hộ, lỗi là tại bộ phận tin học không biết cách “dạy dỗ, thuyết phục”.

  4. Đối với Việt nam, việc đầu tiên phải làm và có tầm quan trọng sống còn đối với dự án là phổ biến, tuyên truyền một cách ngắn gọn, dễ hiểu và gây ấn tượng để nâng cao nhận thức của xã hội đối với phần mềm nguồn mở. Một ví dụ nhỏ: anh Lê Trung Nghĩa rất chịu khó dịch các tin về PMNM, nhưng e rằng ngay cả các fan của PMNM cũng ít người đủ kiên nhẫn đọc hết các tin đó chưa nói đến các cấp lãnh đạo. Tóm tắt lại được dưới dạng Executive Summary thì hiệu quả hơn nhiều.

KẾT LUẬN:

Triển khai ứng dụng PMNM là loại công việc “ đội đá, vá trời” khó khăn không kém gì giải quyết ách tắc giao thông hiện nay. Sự thành công của Munich nói lên hai điều:

  1. Về mặt kỹ thuật, PMNM hoàn toàn có thể dùng trong quản lý nhà nước được.
    Hệ thống quản lý nhà nước của các nước tiên tiến rộng lớn, phức tạp và sử dụng máy tính đến mức tối đa như một công cụ thật sự. Nếu họ dùng được PMNM có nghĩa là nó đáp ứng được các yêu cầu đề ra.

  2. Tuy nhiên, để thành công, cách tổ chức triển khai là yếu tố quyết định và đó cũng là điều khó nhất, thách thức lớn nhất khi triển khai một dự án ứng dụng PMNM thay thế cho phần mềm nguồn đóng.

Vì vậy, một số dự án khác thất bại ( ví dụ) là do cách triển khai, không phải do PMNM không đáp ứng yêu cầu.

4 thoughts on “Về một dự án ứng dụng PMNM thành công ở Đức

  1. Pingback: Hội thảo quốc gia Chính phủ điện tử và một kiến nghị với VFOSSA | ZXC232-Phần mềm tự do nguồn mở – Free and open source software

  2. Pingback: Về lựa chọn, ứng dụng phần mềm tự do nguồn mở trong ngành giáo dục. | ZXC232-Phần mềm tự do nguồn mở – Free and open source software

  3. Pingback: Các góc nhìn Cơ chế – chính sách phát triển – ứng dụng phần mềm nguồn mở tại Việt nam | ZXC232-Phần mềm tự do nguồn mở – Free and open source software

Gửi phản hồi

Mời bạn điền thông tin vào ô dưới đây hoặc kích vào một biểu tượng để đăng nhập:

WordPress.com Logo

Bạn đang bình luận bằng tài khoản WordPress.com Log Out / Thay đổi )

Twitter picture

Bạn đang bình luận bằng tài khoản Twitter Log Out / Thay đổi )

Facebook photo

Bạn đang bình luận bằng tài khoản Facebook Log Out / Thay đổi )

Google+ photo

Bạn đang bình luận bằng tài khoản Google+ Log Out / Thay đổi )

Connecting to %s