Các biến môi trường của x-unikey

Để x-unikey hoạt động được, có ba biến môi trường (environment variable) phải có giá trị đúng:

1. LANG=en_US.UTF-8 (hoặc vi_VN.UTF-8 tùy theo bản x-unikey đã build).
2. XMODIFIERS=@im=unikey
3. GTK_IM_MODULE=xim

Kiểm tra các biến này bằng cách gõ lệnh env hoặc các lệnh echo $LANG, echo $XMODIFIERS, echo $GTK_IM_MODULE trong terminal.
Nếu có biến có giá trị không đúng như trên, đặt lại bằng cách thêm các dòng sau:
export LANG=en_US.UTF-8 (hoặc vi_VN.UTF-8 tùy theo bản x-unikey đã build).
export XMODIFIERS=@im=unikey
export GTK_IM_MODULE=xim

vào file /etc/profile (chung cho mọi user) hoặc file /home/<username>/.bash_profile.

Tuy nhiên có điều hơi lạ về cú pháp các lệnh export trên. Có những trường hợp export XMODIFIERS=”@im=unikey” hoặc export GTK_IM_MODULE=”xim” (vế bên phải đặt trong dấu ngoặc kép) cho kết quả đúng: echo $XMODIFIERS cho kết quả là @im=unikey. Nhưng cũng có trường hợp kết quả lại là “@im=unikey” (vẫn trong dấu ngoặc kép) và khi đó x-unikey không gõ được. Phải bỏ dấu ngoặc kép trong lệnh export thì x-unikey mới chạy. Tóm lại là phải làm sao cho kết quả của các lệnh echo không có dấu ngoặc kép.
Ngoài ra, khi LANG=vi_VN.UTF-8 như một số bản x-unikey build sẵn quy định thì trước đó phải cài gói locales-vi.

Tiếng Việt trong Linux vẫn là điều rắc rối nhất khi cài một bản Linux mới!!!

PCLinuxOS 2007: cài bộ gõ tiếng Việt x-unikey

Trong một post trước đây, tôi có trình bày cách cài x-unikey vào PCLinuxOS bằng cách dịch lại từ nguồn (configure, make, make install). Cách này cần phải cài trước một số phần mềm, thư viện phụ.

Mới đây, theo hướng dẫn trên vnlinux.org tôi tìm được file x-unikey xxx.rpm đã build sẵn cho bộ Linux Mandriva. Vì PCLinuxOS xây dựng trên nền Mandriva nên có thể dùng file này để cài bộ gõ x-unikey được. Cách làm như sau:

1- Tài file x-unikey-1.0.4-1mdv2007.1.i586.rpm từ Savefile hoặc Mediamax về.

2- Mở Synaptic Package Manager, search gói phần mềm locales-vi và cài.

3- Nhấn phím phải chuột vào file x-unikey vừa tải về, chọn Actions - Open Terminal Here để mở terminal tại thư mục đang chứa file đó, chạy lần lượt các lệnh sau:

$ su , nhập mật khẩu của root. (dấu $ là dấu nhắc lệnh của hệ thống).

$ rpm -ivh ./x-unikey-1.0.4-1mdv2007.1.i586.rpm (trước chữ x là dấu chấm rồi đến dấu sược trái)

4- Mở thư mục /etc, nhấn phím phải chuột vào file profile rồi chọn Actions - Edit as Root. Sau khi nhập mật khẩu của root, chương trình KWrite sẽ mở file profile. Thêm vào cuối file ba dòng sau (copy ba dòng đó ở đây rồi paste vào file cho nhanh):

export LANG=vi_VN.UTF-8
export GTK_IM_MODULE=xim
export XMODIFIERS=”@im=unikey”

Sau đó save rồi đóng file lại.

5- Mở thư mục Home của bạn, trên menu chọn View - Show Hidden Files. Mở thư mục ẩn .kde/Autostart. Nhấn phím phải chuột, chọn Create New - Link to Application rồi gõ unikey (không có chữ x) vào mục Command của tab Application để tạo link cho x-unikey tự khởi động.

6- Khởi động lại máy. Xong.

Còn một cách cài nữa đỡ phải gõ lệnh là mở Synaptic Package Manager, tìm cài phần mềm KPackage. Sau đó nhấn đúp chuột vào file x-unikey-1.0.4-1mdv2007.1.i586.rpm để cài bằng KPackage.

Bộ gõ x-unikey-1.0.4 dù cài bằng cách nào trong PCLinuxOS đều có một nhược điểm là thỉnh thoảng đang gõ lại bị mất tiếng Việt, phải nhấn Ctrl+Shift hai lần rồi mới gõ tiếp được.

Gõ tiếng Việt trong PCLinuxOS 2007

PCLinuxOS là một bản Linux mới nổi lên gần đây. Bài viết này tìm hiểu các cách gõ tiếng Việt bằng scim, xvnkb và x-unikey trong PCLinuxOS 2007.

Kết luận: dùng x-unikey là ổn nhất. Cách cài đặt nêu trong bài.

Gõ tiếng Việt trong PCLinuxOS Minime 2008 bằng x-unikey

Như đã nói trong một post trước, trong PCLinuxOS Minime 2008 có bộ gõ x-unikey-1.0.2 nhưng bị lỗi dấu nặng và cài cũng chập chờn. Đã thử các cách sau:

1- Cài scim trong đó đã có sẵn bộ gõ vi-telex nhưng không có tác dụng (không gõ được tiếng Việt).

2- Dịch lại từ nguồn xvnkb-0.2.9a có sửa lại để không xung đột với KDE theo hướng dẫn ở đây.(sửa file makefile.cfg). Cài bổ xung libx11-dev và libxft-dev thì dịch, cài trơn tru nhưng khởi động lại là bị lỗi “kernel panic” và cũng không copy được thư mục các file đã dịch ra ngoài để cài lần sau.

3- Dịch lại từ nguồn x-unikey-1.0.4 thì dùng tốt, không bị lỗi dấu nặng nhưng vẫn bị lỗi chữ hoa tiếng Việt trong OpenOffice Calc. Trước khi dịch phải cài bổ xung gcc-c++ và libxft2-devel. Sau đó chạy các lệnh configure, make và make install (chi tiết xem tài liệu Hướng dẫn sử dụng Kubuntu đã công bố trên blog này).

Gõ tiếng Việt trong Kubuntu Gutsy 7.10 bằng SCIM

Cho đến nay, tôi vẫn dùng x-unikey 0.9.2a để gõ tiếng Việt trong Kubuntu Gutsy 7.10:

Ưu điểm: - cài đặt dễ dàng, chỉ cài một lần, không phải cấu hình gì thêm. Điều khiển bằng giao diện hoặc phím tắt dễ dàng.

- gõ tiếng Việt trơn tru, thuận tiện trong các ứng dụng và trên web bằng kiểu gõ Telex dùng font unicode. Đã thử gõ font VNI kiểu telex trong OpenOffice Writer cũng tốt. Chưa thử với cách gõ VNI.

Nhược điểm: - Trong OpenOffice Calc, nếu đang gõ mà nhấn SHIFT để gõ chữ hoa tiếng Việt (vd: Đ) thì con trỏ giật sang trái xoá hết các từ đã gõ trước đó. Khắc phục tạm: trước khi gõ vào một ô nào phải nhấn F2 rồi mới gõ.

- Không gõ nhanh trên web được cũng vì cơ chế giật con trỏ sang trái nói trên. Nếu gõ nhanh thì sẽ bị mất một số chữ do con trỏ di chuyển không kịp.

- Các bộ mới hơn 1.02, 1.0.4 thỉnh thoảng bị “đơ”: đang gõ tiếng Việt, đột nhiên không gõ được. Phải nhấn Ctrl+Shift hai lần để tắt tiếng Việt đi rồi bật lại thì mới gõ tiếp được. Chỉ có bộ 0.9.2a là không bị lỗi này.

Hiện đang thử dùng SCIM . SCIM (Smart Common Input Method) là bộ gõ đa năng có thể dùng gõ hàng chục loại ngôn ngữ khác nhau trên thế giới .

Cách cài đặt:

1- Vào KMenu - Adept Manager, tìm và cài scim.

2- Vào site này, tải bản scim-viettiti.deb về rồi cài.

3- Khởi động lại máy, biểu tượng của scim sẽ xuất hiện trong System Tray của panel bar (nếu không thấy, nhấn Ctrl+Space). Nhấn chuột mở SCIM Setup rồi thiết lập mấy mục sau:

Dưới mục IMEngine, chọn Global setup. Nhấn Disable All, sau đó trong mục Vietnamese, enable kiểu gõ vi-telex-locdt. Dưới mục FrontEnd, chọn Global setup rồi chọn Keyboard Layout là English (US). Dưới mục Panel, chọn GTK rồi chọn Show là Always.

Tổ hợp phím để chuyển giữa tiếng Anh và tiếng Việt là Ctrl+Space.

Nhận xét sơ bộ:

Gõ tốt tiếng Việt trong OpenOffice và trên web. Do không dùng cơ chế lùi con trỏ sang trái để đặt dấu nên gõ nhanh được và gõ tốt trong OpenOffice Calc, không bị lỗi như unikey. Nếu hay dùng các trình soạn thảo trên web (forum, email, Google Docs, …) và quen gõ nhanh thì đây là ưu điểm nổi bật.

Đang gõ tiếng Việt, nhận được các từ tiếng Anh như cách gõ của unikey (gõ đúp dấu). Tuy nhiên thỉnh thoảng bị lỗi sau đó không gõ tiếng Việt được, phải Ctrl+Space để bật lại tiếng Việt.

Cần phải thử thêm một thời gian nữa mới có thể kết luận được.

Chú ý khi cài x-unikey vào Kubuntu 7.10

Các bước sau đây đã thực hiện trơn tru không gặp vấn đề gì:

1- Cài x-unikey ngay sau khi cài xong Kubuntu 7.10, chưa update hay cài phần mềm gì khác (không bắt buộc).

2- Tải bản x-unikey-0.92.i386.ubuntu.deb từ site www.unikey.org về (bản 1.0.4 có lỗi khi gõ đã nói trong một post trước. Bản 1.0.2 chưa thử). Bản 0.9.2 này đã dùng nhiều không bị lỗi (trừ lỗi trong OpenOffice Calc là lỗi chung của x-unikey cho đến thời điểm này).

3- Copy file nói trên ra Desktop (nếu để trong thư mục Home sẽ bị báo lỗi không tìm thấy file).

4- Nhấn đúp vào file, màn hình GDebi sẽ xuất hiện. Tiếp tục cài cho đến hết.

( Nếu vẫn bị báo lỗi không tìm thấy file, xem post “Một lỗi cài đặt hay gặp” ở dưới đây)

Chuyển mã font trong Kubuntu

Rất may là trong Kubuntu 7.10, bộ OpenOffice 2.3 đọc được font VNI, font TCVN3 thì vẫn bị lỗi chữ “ư”.
Gõ tiếng Việt kiểu telex dùng font VNI hoặc font TCVN3 trong OpenOffice Writer được bình thường.
Bộ gõ x-unikey không có chức năng chuyển mã font. Tôi đã tìm hiểu được cách chuyển mã dùng chức năng chuyển mã của Unikey for Windows chạy trong Kubuntu. Đồng thời cũng khắc phục được lỗi chữ “ư” khi chuyển sang font unicode.
Tài liệu hướng dẫn có tại site www.mediamax.com/zxc232

OpenOffice và font VNI

Trong các bản OpenOffice 2.2, các văn bản dùng font VNI không hiển thị được tiếng Việt cũng như font ABC thì bị lỗi chữ ư.
Rất may là bộ OpenOffice 2.3 có trong Kubuntu 7.10 hiển thị tốt tiếng Việt của VNI trong các file doc và xls, gõ được theo kiểu gõ Telex.
Nhưng lỗi chữ ư của font ABC thì vẫn bị.
Những lỗi font cũ trong OpenOffice và việc không có một phần mềm convert đơn giản tiện dụng như unikey trong Windows đang là một cản trở lớn cho việc dùng OpenOffice.

Bộ gõ tiếng Việt X-unikey và Kubuntu 7.10

Trên site của unikey (http://www.unikey.org/linux.php) có hai bộ x-unikey dưới dạng file deb có thể cài ngay vào Kubuntu không phải dịch (nhưng trước khi cài phải update Kubuntu). Tôi đã thử bộ x-unikey_1.0.4-1_i386.deb trong Kubuntu 7.10 thì bị lỗi: đang gõ thỉnh thoảng lại không gõ được tiếng Việt. Phải nhấn Ctrl+Shift tắt tiếng Việt đi rồi lại Ctrl+Shift thì mới tiếp tục gõ được.
Khi gỡ bộ đó ra rồi cài x-unikey-0.92.i386.ubuntu.deb thì không bị lỗi trên nữa.
Cần chú ý là khi cài phải xuất hiện màn hình Installation finished thì quá trình cài mới thành công. Nếu không phải Restart máy rồi cài lại. Phần mềm GDebi dùng cài các file deb trực quan hơn so với màn hình terminal trong các phiên bản Kubuntu trước nhưng có vẻ làm việc chưa ngon lắm.

Một rắc rối nhỏ với x-unikey trong Kubuntu 6.10

X-unikey là bộ gõ tiếng Việt tốt trong Kubuntu, tốt hơn cả xvnkb trong Ubuntu. Trong Kubuntu, x-unikey tự động khởi động nhờ link đặt trong /home/<username>/.kde/Autostart.
Tuy nhiên có một rắc rối nhỏ cần lưu ý: khi khóa màn hình bằng KMenu - Lock Session thì biểu tượng của x-unikey nhấp nháy liên tục và màn hình, bàn phím, chuột bị khóa không thể unlock được. Đôi khi phải chờ khá lâu, session đang chạy mới thực sự bị lock. Sau đó gõ phím bất kỳ hoặc rê chuột sẽ xuất hiện màn hình nhập password để unlock.
Nếu không chờ được mà muốn vào lại Kubuntu, đôi khi phải reset máy bằng nút Restart. Tóm lại là x-unikey cản trở và làm treo quá trình lock session.
Để khắc phục, phải tắt x-unikey trước khi lock session bằng tổ hợp phím Ctrl+Alt+nhấn chuột trái vào biểu tượng x-unikey. Sau đó vào KMenu-Lock Session thì màn hình sẽ tắt ngay, gõ phím bất kỳ hoặc rê chuột sẽ làm xuất hiện màn hình unlock.

Cách đơn giản hơn là không dùng KMenu. Tổ hợp phím Ctrl+Alt+L sẽ thực hiện việc lock session nhanh và không bị treo.

Bộ gõ tiếng Việt x-unikey trong Kubuntu 7.04

Bộ gõ tiếng Việt x-unikey (từ file x-unikey-0.92.i386.ubuntu.deb) cài trơn tru trong Kubuntu 6.10 chỉ cần một lần cài.
Trong Kubuntu 7.04, khi nhấn phím phải chuột vào file và chọn Install Package sẽ bị báo lỗi thiếu thư viện libstdc++5. Trong 7.04, thư viện này đã có bản mới libstdc++6. Để cài tiếp, mở Adept Manager ra sẽ thấy xuất hiện x-unikey với trạng thái BROKEN. Chọn Request Install, Adept Manager sẽ tự down libstdc++5 về cài cùng với x-unikey (Xem chi tiết cách cài kiểu này trong tài liệu “Sử dụng Kubuntu Edgy” đã post trên blog này).
Trên site của unikey còn bản 1.0.2b.deb nửa nhưng tôi chưa có dịp thử.

Một số vấn đề về font và bộ gõ

Đây là một số message tôi đã post ở diễn đàn X-unikey với nick tranhd. Copy lại vào đây để tiện tham khảo:
1- Lỗi chữ hoa tiếng Việt trong Calc
Tôi cài x-unikey-0.9.2.deb trên Kubuntu 6.10 và gõ tốt trên các ứng dụng. Tuy nhiên trong OOo Calc gặp lỗi sau: khi gõ trong một ô, nếu gõ chữ Đ (đ hoa) thì con trỏ giật sang trái xóa hết các ký tự đã gõ trước đó. Chữ đ thường không sao.
Tôi đã thử bản x-unikey 1.0.4 bản cho debian testing tại http://labang.sourceforge.net/unikey/debian/testing/ cũng vẫn gặp lỗi tương tự.
X-unikey gõ trong Calc không chỉ gặp lỗi với chữ Đ. Tất cả các chữ tiếng Việt hoa có dấu khác (Ê, Ơ, …) khi giữ phím Shift để gõ đều bị lỗi tương tự.

Cách khắc phục tạm: nhấn Caps Lock rồi gõ.

Tuy nhiên nếu Caps Lock đang bật mà nhấn Shift để gõ chữ thường cũng gặp lỗi như trên.

Tóm lại là lỗi với phím Shift.
2- Convert font ABC
OpenOffice Writer khi mở các file doc dùng font ABC (.VnTime,…) bị lỗi chữ ư. Tôi đã tìm không thấy chương trình nào trong linux cho phép convert (từ file doc hoặc từ clipboard) font như kiểu unikey trong win. Xin hỏi các tác giả x-unikey có dự định làm việc đó trong tương lai không? Tôi nghĩ rất cần cho việc chuyển hẳn sang dùng linux.

Để tìm một giải pháp cho việc xem và đọc các văn bản dùng font ABC (.VnTime,…) trong Kubuntu 6.10 (KDE), tôi đã cài AbiWord:
1- AbiWord xem tốt các văn bản nói trên không bị lỗi chữ “ư ” như OpenOffice và KWord (có lẽ vì AbiWord viết trong Gnome).
2- Tuy nhiên khi gõ bằng x-unikey thì phải gõ thật chậm, con trỏ rất hay bị giật sang trái, xóa chữ và loạn chữ.
3- Ngay cả khi gõ unicode trong AbiWord cũng bị lỗi như trên mặc dù mức độ có ít hơn.
Tôi đã dùng cách sau đây để tạm thời convert font trong Kubuntu 6.10:
- Install wine (wine là chương trình dùng chạy các chương trình Windows trong Linux).
- Chạy winecfg trong terminal để cấu hình wine theo WinXP
- Dùng wine cài Unikey 3.63 dành cho Windows: trong terminal chạy lệnh wine Uk363Setup.exe (đây là file cài unikey for Windows download từ site unikey.org). Quá trình cài giống như cài trên Windows, cuối quá trình chọn option cho tạo một shortcut trên Desktop.
- Download và cài AbiWord
- Nhấn vào shortcut của Unikey để chạy unikey
- Mở file dùng font .VnTime, .VnArial,.. (font ABC) cần convert bằng AbiWord.
- Đánh dấu chọn vùng cần convert rồi copy
- Nhấn chuột phải vào biểu tượng unikey trên panel, chọn Chuyển mã nhanh. Unikey sẽ chuyển mã trong cliboard và báo thành công.
- Quay lại văn bản trong AbiWord, nhấn lệnh Paste để dán nội dung đã chuyển mã trong cliboard đè lên phần văn bản đã chọn.
- Save lại kết quả. Xong.
Chú ý:
1- bộ Unikey for Windows tuy dùng chuyển mã được trong Kubuntu nhưng không dùng gõ được. Để gõ tiếng Việt vẫn phải dùng x-unikey.
2- Phải dùng AbiWord để chuyển mã vì AbiWord không bị lỗi chữ “ư”. Nếu dùng OpenOffice cũng chuyển được nhưng các chữ “ư” vẫn bị mất.
3- Đây chỉ là giải pháp tạm trong khi chờ đợi.
Chi tiết xem thêm ở diễn đàn x-unikey